Home / Cây thuốc / Cây hà thủ ô đỏ có tác dụng chữa bệnh gì?

Cây hà thủ ô đỏ có tác dụng chữa bệnh gì?

Dân gian ta có câu “Muốn cho xanh tóc đỏ da – Rủ nhau lên núi tìm hà thủ ô”, đã cho thấy hà thủ ô là một loại dược liệu quý được sử dụng lâu đời. Hà thủ ô được chia làm 2 loại là hà thủ ô trắng và hà thủ ô đỏ, mỗi loại lại có công dụng và cách sử dụng khác nhau. Hà thủ ô đỏ từ lâu đã được sử dụng trong nhiều bài thuốc bổ, làm tăng cường sức khỏe và sự trẻ trung của cơ thể con người. Bài viết này cung cấp những thông tin chi tiết về cây hà thủ ô đỏ.

Tên gọi khác:

Cây hà thủ ô đỏ còn có tê gọi khác là dạ hợp, giao đằng, thủ ô, địa tinh, khua lình (Thái), mằn năng ón (Tày), xạ ú sí (Dao)

Tên khoa học:

Tên khoa học: Fallopia multiflora (Thunb.) Haraldson hoặc Polygonum multiflorum (Thunb.)

Cây thuộc họ Rau răm (Polygonaceae).

Hình dáng:

Hà thủ ô đỏ sống lâu năm, thân mềm dạng dây leo quấn với nhau, rễ phình to thành củ màu đỏ. Lá hình tim, đầu nhọn, dài 5 – 7cm, rộng 3 – 5 cm. Cụm hoa hình chùy mọc ở đầu cành hoặc nách lá, mang nhiều hoa. Hoa nhỏ, màu trắng, 3 mảnh vòng ngoài lớn lên cùng quả. Quả 3 cạnh, khô, không tự mở.

Khu vực phân bố:

Cây có nguồn gốc từ Châu Á, thường mọc hoang ở các vùng đồi núi. Hiện tại được trồng làm thuốc.

Tại Việt Nam, cây mọc hoang ở hầu hết các tỉnh miền núi từ Nghệ An trở ra, có nhiều ở Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Hà Giang, một số tỉnh khác như Cao Bằng, Lạng Sơn, Hoà Bình có số lượng ít hơn. Hiện nay, Hà thủ ô được trồng ở nhiều nơi vùng ở phía Bắc (Vĩnh Phú) và cả ở phía Nam, cây mọc tốt ở Lâm Đồng, Đắc Lắc, Phú Yên, Bình Định.

Bộ phận sử dụng:

Bộ phận dùng của hà thủ ô đỏ là phần rễ phình lên thành củ (trông giống củ khoai lang), thịt màu nâu đỏ, nhiều xơ.

Cách thu hái và chế biến:

Củ hà thủ ô đỏ có thể dùng tươi hoặc bào chế lại rồi mới dùng

Thu hoạch vào mùa thu, khi lá khô úa, đào lấy củ cắt bỏ hai đầu, rửa sạch, củ to cắt thành miếng, phơi hay sấy khô.

Thành phần hóa học:

  • Hà thủ ô đỏ chứa 1,7% anthraglycosid; crysophanol, emodin, rhein; chứa 1,1% protid; 42,2% tinh bột; 4,5% chất vô cơ; 24,6% chất tan trong nước. Cũng giàu nguyên tố vi lượng như mangan, canxi, kẽm và sắt.
  • Thành phần hoá học của Hà thủ ô đỏ biến đổi trong quá trình chế biến.
  • Hà thủ ô sống chứa 7,68% tanin, 0,259% dẫn chất anthraquinon tự do, 0,805% anthraquinon toàn phần.
  • Hà thủ ô sau chế biến chứa 3,82% tanin, 0,113% anthraquinon tự do, 0,25% dẫn chất anthraquinon toàn phần. Chất phospholipid có 3,49% trong dược liệu thô và 1,82% trong dược liệu đã chế biến.

Công dụng của cây hà thủ ô đỏ:

Theo đông y, hà thủ ô giúp bổ huyết giữ tinh, hoà khí huyết, bổ can thận, mạnh gân xương, nhuận tràng. Do đó cây hà thủ ô đỏ là bài thuốc bổ máu, trị thần kinh suy nhược, ngủ kém, sốt rét kinh niên, thiếu máu, đau lưng, mỏi gối, di mộng tinh, bạch đới, đại tiểu tiện ra máu, mẩn ngứa. Uống lâu làm đen râu tóc đối với người bạc tóc sớm, làm tóc đỡ khô và đỡ rụng.

Theo nghiên cứu đã cho thấy:

  • Hà thủ ô có tác dụng hạ Cholesterol huyết thanh, phòng chống và giảm nhẹ xơ cứng động mạch.
  • Làm chậm nhịp tim. Làm tăng nhẹ lưu lượng máu động mạch vành và bảo vệ được cơ tim thiếu máu.
  • Giúp nhuận tràng, kháng khuẩn và virus, ức chế virus cúm.

Một vài bài thuốc từ cây hà thủ ô đỏ:

Chữa huyết hư máu nóng, tóc khô hay rụng, sớm bạc, và hồi hộp chóng mặt, ù tai, hoa mắt, lưng gối rũ mỏi, khô khát táo bón

  • Dùng Hà thủ ô đỏ, Sinh địa, Huyền sâm, mỗi vị 20g sắc uống.

Chữa người già xơ cứng mạch máu, huyết áp cao hoặc nam giới tinh yếu khó có con

  • Dùng Hà thủ ô 20g, Tầm gửi Dâu, Kỷ tử, Ngưu tất đều 16g sắc uống.

Bổ khí huyết, mạnh gân cốt

  • Hà thủ ô trắng và Hà thủ ô đỏ với lượng bằng nhau, ngâm nước vo gạo 3 đêm, sao khô tán nhỏ, luyện với mật làm viên to bằng hạt đậu xanh. Uống mỗi ngày 50 viên với rượu vào lúc đói.

Chữa tiểu dắt buốt, tiểu ra máu

  • Dùng lá Hà thủ ô, lá Huyết dụ bằng nhau sắc rồi hoà thêm mật vào uống.

Điều kinh bổ huyết

  • Hà thủ ô (rễ, lá) 1 rổ lớn, Đậu đen 1/2kg. Hai thứ giã nát, đổ ngập nước, nấu nhừ, lấy vải mỏng lọc nước cốt, nấu thành cao, thêm 1/2 lít mật ong, nấu lại thành cao, để trong thố đậy kín, mỗi lần dùng 1 muỗng canh, dùng được lâu mới công hiệu.

Lưu ý:

Khi uống Hà thủ ô thì nên kiêng ăn hành, tỏi, cải củ. Đối với người có áp huyết thấp và đường huyết thấp thì kiêng dùng.